DİN ÖĞRETİMİNDE YÖNTEMLER

Bu kitap İlahiyat Fakültesi ve Eğitim Fakültelerinin Sınıf Öğretmenliği bölümünde okuyan öğrencilere, hâlen okullarımızda görev yapan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi ile İHL Meslek Dersleri öğretmenlerine ve Kur’an Kursu öğreticilerine hitap etmek üzere hazırlanmıştır.

Bu kitap, daha önce yayınlanan, “Din Öğretiminde Yöntemler ve Buldurma Yöntemi” adlı kitabının gözden geçirilmiş;  yeni yöntem ve yaklaşımlar ilave edilmiş şeklidir. Kitapta din öğretiminde kullanılabilecek öğretim yöntemleri ve ders araç gereçleri teorik olarak açıklanmış ve yöntemlere örnek olmak üzere ders planları verilmiştir. Ayrıca, KPSS’ye girecek adayların program geliştirme ve öğretim yöntemleri ihtiyaçlarını giderecek birçok bölüm yer almıştır. Bu nedenlerle, kitap öğrenci ve öğretmenlerimize yöntemler konusunda bir el kitabı niteliğindedir.

Eğitimde “niçin öğreteceğiz?” sorusunun cevabı eğitimin amaçlarını; “nasıl öğreteceğiz?” sorusunun cevabı öğretim yöntemlerini; “ne ile öğreteceğiz?” sorusunun cevabı eğitim araç ve gereçlerini; “eğitimin sonunda ne kadar öğrettik?” sorusunun cevabı ise, ölçme ve değerlendirme konusunu oluşturur.Bugün, ülkemizde ilk ve orta dereceli okullarda okutulan Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersi, 1982 Anayasası gereğince Din Bilgisi ve Ahlâk derslerinin birleştirilmesiyle zorunlu dersler arasında yerini almıştır. Bunun yanında İmam Hatip Liselerinde meslek derslerinde de din öğretimi yapılmaktadır. Din öğretimi verecek olan öğretmenler, ilâhiyat fakültelerinde ve eğitim fakültelerinin sınıf öğretmenliği bölümlerinden yetişmektedir. İlâhiyat fakültelerinde hem lisans hem de yüksek lisans programlarında Özel Öğretim Yöntemleri ve eğitim fakültelerinin sınıf öğretmenliği bölümlerinde de Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersleri yer almaktadır. Bu kitap öncelikle bu bölümlerde okuyan öğrencilere, hâlen okullarımızda görev yapan tüm din öğretimi öğretmenlerine ve Kur’an Kursu öğreticilerine hitap etmek üzere hazırlanmıştır.

Bu kitap, daha önce yayınlanan, “Din Öğretiminde Yöntemler ve Buldurma Yöntemi” adlı kitabının yeniden gözden geçirilmiş şeklidir. Bu baskıda, ilk kitaptan bazı ayrıntı bilgileri içeren bölümler çıkarılmış ve KPSS sınavına girecek adayların ihtiyaçlarını giderecek bir çok bölüm ilave edilmiştir. Bunun yanında öğretim yöntem ve tekniklerinin uygulamalarını göstermek üzere örnek günlük ders plânları konulmuştur. Aynı şekilde, öğretmen ve öğretmen adaylarının devamlı kullanmak zorunda olduğu bilgiler de ekler başlığında verilmiştir. Bu nedenlerle bu kitaba ikinci baskı demek yerine yeni bir adlandırmayla, “Din Öğretiminde Yöntemler” denilmiştir.


İÇİNDEKİLER


GİRİŞ.


BİRİNCİ BÖLÜM


ÖĞRENME-ÖĞRETME SÜREÇLERİ

Temel Kavramlar .

Öğrenme ve Öğrenme İlkeleri .

Öğretim ve Öğretme .

1. Amaca Dönüklük İlkesi.

2. Öğrenciye Görelik İlkesi..

3. Aktiflik İlkesi..

4. Somuttan Soyuta İlkesi..

5. Ekonomiklik İlkesi.

6. Yakından Uzağa İlkesi.

7. Bilinenden Bilinmeyene İlkesi.

8. Hayata Yakınlık İlkesi..

9. Bütünlük İlkesi.

10. Otoriteye İtaat ve Özgürlük İlkesi (Sosyallik İlkesi).

11. Güncellik İlkesi.

Öğrenmeyi Etkileyen Etkenler.

Öğrenmede Güdülenmenin (Motivasyonun) Önemi.

Pekiştirme.

Geri bildirim.

Tekrarlar..

İpucu..

Dikkat Çekme Yolları..

Transfer (Geçiş- Aktarma).

Öğretme Yolları ve Düşünme Süreçleri.

a. Tümevarım (İndüksiyon, İstikra):.

b. Tümdengelim (Dedüksiyon, Ta'lil):.

c. Andırma (Andırış, Andırım, Analoji, Temsil)

d. Çözümleme (Analiz, Tahlil):.

e. Bireşim (Sentez, Terkip):.

Yaratıcı (Üretken) Düşünme.

Eleştirel Düşünme.

a. Duyuşsal Beceriler:

b. Bilişsel Beceriler:.

Yansıtıcı Düşünme..

Düşünme Biçimleri ve Düşünmeyi Uyaran Sorular.

Öğretme Yaklaşımları.

Sunuş Yoluyla Öğretme Yaklaşımı.

Buluş (Keşfetme) Yoluyla Öğretme Yaklaşımı.

Araştırma İnceleme (Soruşturma) Yoluyla Öğretme Yaklaşımı..

Tam Öğrenme Yaklaşımı (Bloom'un Okulda Öğrenme Modeli).

Oyun Yoluyla Öğretim.

İşbirliğine Dayalı Öğrenme-Öğretme.

Çoklu Zekâ Kuramına Göre Öğretim..

Zekâya İlişkin Eski Anlayış.

Zekâya İlişkin Yeni Anlayış.

Çoklu Zekâ Kuramının İlkeleri.

Çoklu Zekâ Kuramının Eğitim ve Öğretimde Kullanılması

Çoklu Zekâ Alanları ve Özellikleri

Programlı Öğretim

Mikro Öğretim.

Gagne'nin Öğrenme Modeli.

Carroll'un Okulda Öğrenme Modeli.

Yapısalcı (Yapılandırmacı) Yaklaşım.

Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımı.

Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımı Nedir?..

Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Felsefî Temelleri

Öğrencilerin Duygu ve Tecrübelerinden Yararlanma Yaklaşımı

Öğretme Yönteminin Önemi.

Yöntem Bilgisinin Amacı..

Öğretme Yöntemini Kılavuzlayan İlkeler..

Öğretim Yöntem ve Tekniklerinin Seçimiyle İlgili İlkeler.

Niçin Aktif Öğretim Yöntemleri?.

Aktif Öğrenme.

Etkin Birey Yetiştirmek İçin Ders İşleme Nasıl Olmalıdır?.

Eğitimde Program Geliştirme.

Eğitim Programı ve Çeşitleri..

Program Geliştirme Nedir?

Eğitim Programının Özellikleri ve Temelleri.

Eğitim Programının Ögeleri.

Program Geliştirme Süreci.

Öğretimde Planlar.

Bir Dersin İşleniş Aşamaları.

Yıllık ve Günlük Plan Hazırlanması.

Amaç/Hedef Yazımında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme.

Bir Ölçme Aracında Bulunması Gereken Nitelikler

Değerlendirmede Amaçlar.

Performans Değerlendirme

Süreci ya da Ürünü Değerlendirme

İKİNCİ BÖLÜM


DİN ÖĞRETİMİNDE KULLANILAN YÖNTEM VE TEKNİKLER

Takrir (Anlatma) Yöntemi.

Üstün Yönleri..

Sınırlılıkları (Eksik ve Yetersiz Yönleri)

Takrir Yönteminin Kullanıldığı Yerler.

Takrir Yöntemini Etkili Kılma Yolları..

Takrir Teknikleri..

Biçimsel (Formal) Konuşma Tekniği (Konferans)..

Biçimsel Olmayan (İnformal) Konuşma Tekniği.

Sempozyum.

Tartışma Yöntemi..

Üstün Yönleri.

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri).

Tartışma Yönteminin Planlanması.

Tartışmada Yöneticinin Rolü.

Tartışmaya Katılanların (Konuşmacıların) Rolü..

Tartışmada Sekreterin Rolü.

Gözlemcilerin Rolü.

Tartışmanın Değerlendirilmesi.

Tartışma Yönteminde Öğretmenin Rolü.

Tartışma Teknikleri.

Büyük Grup Tartışma Tekniği.

Beyin Fırtınası (Fikir Tarama, Hızlı Tur) Tekniği.

Ters Beyin Fırtınası

Görüşme Tekniği.

Altı Şapkalı Düşünme Tekniği.

Workshop Tekniği..

Küme Çalışması Yöntemi.

Önemi.18

Kümelerin (Grupların) Oluşturulması.

Konuların Paylaştırılması

Grup İçi Çalışma

Konunun Sınıfa Sunulması

Küme Çalışması Yönteminde Öğretmenlerin Rolü

İşbirliğine Dayalı Öğretim Teknikleri.

Seminer Tekniği

Dramatizasyon (Rol Oynama) Yöntemi.

Önemi.

Üstün Yönleri.

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri)..

Uygulanışı

Eğitici Dramada Etkinlik Türleri

Dramatizasyon Teknikleri.

Parmak Oyunu..

Sözsüz Oyun (Pandomim).

Bağımsız Dramatizasyon.

Bağımlı Dramatizasyon..

Kukla ve Bebekler.

Bazı Doğaçlama Drama Örnekleri.

Taklidî Oyun (Benzetme, Benzetim).

Dramatizasyon Yönteminin Uygulamasına Örnekler.

Müzikli Sandalyeler ..

Körebe..

Ne Yapıyoruz?.

Örnek Olay İncelemesi Yöntemi..

Üstünlükleri..

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri)..

Örnek Olay İnceleme Yönteminin Ahlaki Konularda Uygulanması......237

Örnek Olayın Özellikleri.

Örnek Olay Kaynakları.

Uygulanışı.

Gösteri (Demonstrasyon) Tekniği.

Problem Çözme Yöntemi..

Üstün Yönleri .

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri).

Problem Çözmede Basamaklar.

Örnek Problem Durumu.

Gösterip Yaptırma Yöntemi..

Üstün Yönleri.

Sınırlılıkları.

İyi Kullanım İçin Rehber İlkeler..

Gezi Gözlem Yöntemi.

Önemi..

Üstünlükleri.

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri).

En İyi Kullanım İçin Rehber İlkeler.

Soru Cevap Tekniği.

Klasik Soru Cevap Anlayışı.

Soru Cevap Tekniğinin Geliştirilmesi..

Soru Cevap Tekniği Nedir?..

Soru ve Cevabın Tanımları..

Öğretimde Sorunun Önemi..

Öğretimde Sorunun Görevi.

Soru Çeşitleri.

Niteliğine Göre Soru Türleri..

Yönetilme Biçimlerine Göre Soru Türleri.

Açık ve Kapalı Uçlu Sorular.

İyi Bir Sorunun Özellikleri.

Soru Sorarken Dikkat Edilecek Hususlar.

Soruların Cevaplandırılmasında Dikkat Edilecek Hususlar..

Cevaplar Nasıl Olmalıdır?.

Cevapların Alınmasında Öğretmenin Dikkat Edeceği Hususlar.

Öğrenci Soruları.

Öğrenci Sorularının Önemi.

Öğrenci Soruları Karşısında Öğretmenin Tutumu.

Öğrenciler Sorularını Ne Zaman Sormalıdır?.

Buldurma (Sokrates) Yöntemi.

Üstün Yönleri.

Sınırlılıkları (Eksik Yönleri).

Buldurma Yönteminin Uygulanışı ile İlgili Bazı Hususlar..

Eğitsel Oyunlar.

Oyunun Bireyin Gelişimine Olan Etkisi.

Eğitsel Oyun Kavramı.

Eğitsel Oyun Tekniğinin Üstün Yönleri .

Sınırlılıkları.

Oyunların Seçimi ve Öğretmenin Rolü.

Akrostiş Tekniği.

Kutuplaşma.

Kavram Kontrolü.

Grup ya da Takım Oyunları.

Mektup ya da Telgraf Oyunu.

Nesi Var? Başka-Ters Başka Tekniği.

Başka-Ters Başka Tekniği..

Metin Tarama Tekniği..

Bireysel Çalışma Yöntemi.

Bireysel Çalışmayı Kılavuzlayan İlkeler

Bireysel Çalışma Çeşitleri.

Bireysel Çalışmada Öğretmenin Rolü.

Bireysel Çalışmanın İlkeleri..

Din Öğretiminde Kavram Haritalarının Kullanımı.

Din Öğretiminde Kavram Haritalarının Yapılışı

Din Öğretiminde Kullanılabilecek Kavram Haritası Türleri .

Din Öğretiminde Kavram Haritaları Nerelerde ve Nasıl

Kullanılabilir?

Akıl Haritaları

Örümcek Haritalar.

Zincir Haritalar.

Din Öğretiminde Kullanılabilecek Bazı Etkinlik ve Uygulamalar.....402

Fotoğraf ve Resimlerin Çözümlenmesi (Analiz Edilmesi) / Fotoğraf/

Resim Okuma.


ÜÇÜNCÜ BÖLÜM


DİN ÖĞRETİMİNDE KULLANILAN DERS ARAÇLARI

Eğitim Teknolojisi.

Öğretimde Ders Araç ve Gereçlerinin Önemi.

Ders Araçlarının Faydaları .

Araç ve Gereçlerde Aranılan Özellikler.

Ders Araçlarının Kullanılmasında Dikkat Edilecek Hususlar.

Din Öğretiminde Kullanılan Ders Araçları.

Görsel Araçlar..

Kitaplar

Yazı Tahtaları.

Resimler.

Gerçek Eşya ve Modeller

Projeksiyon Makineleri.

İşitsel Araçlar.

Görsel İşitsel Araçlar

Film Makinesi Ve Filmler.

Cd ve Dvd Çalar.

KAYNAKLAR..

EKLER

EK 1- Türkiye'de Din Öğretimi Özel Öğretim Yöntemleri ile İlgili Yapılan Çalışmalar.

EK 2 - Eğitimde Yeni Arayışlar.

Ek 3 - Proje Tabanlı Çalışma Örneği.

Ek 4 - Arapça Yıllık ve Ders Planları.

Ek 5 - Din Eğitimcilerinin Meslekî Hayatlarına İntibak Dönemlerinde

Karşılaşabilecekleri Muhtemel Problemler ve Alabilecekleri Bazı Tedbirler.

Ek 6 - DKAB Derslerinde Çoklu Zekâ Uygulamalarına Örnekler.

Ek 7 - DKAB Yıllık Plan Örneği.

Ek 8 - Yaratıcılık ve Yaratıcı Liderlik..

Ek 9 - İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersinde Hazırlanabilecek

Öğretim Materyalleri ve Kullanımına Örnekler.

Ek 10 - Kur'an Kursu Ders Planı Örnekleri.

Ek 11 - Din ve Sanat Eğitimi.


KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ.


Prof. Dr. Mehmet Zeki AYDIN